Cukrzyca w przebiegu Hashimoto

Diagnostyka chorób tarczycy - Thyroset
Jak zdiagnozować niedoczynność tarczycy ( i inne choroby tarczycy)
16 stycznia 2020
suplementy w Hashimoto
Interakcje suplementów diety z innymi lekami
20 lutego 2020
cukrzyca a hashimoto

Przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy Hashimoto jest najczęstszą chorobą autoimmunizacyjną współwystępującą przy cukrzycy typu 1 lub LADA. Czynnikami ryzyka rozwinięcia choroby tarczycy u osób z cukrzycą są: obecność przeciwciał przeciwko dekarboksylazie kwasu glutaminowego (GADA), wiek i płeć żeńska. Obie choroby mogą stanowić część poliendokrynopatii, czyli zespołu chorobowego spowodowanego współwystępowaniem dwóch lub więcej chorób autoimmunologicznych gruczołów wydzielania wewnętrznego lub innych narządów. Dodatkowo u osób z Hashimoto zdarza się, że występują przeciwciała przeciwko enzymowi o nazwie dekarboksylaza kwasu glutaminowego, pomimo, że osoba nie ma zdiagnozowanej cukrzycy. Mogą mówić wówczas o wysokim ryzyku rozwoju cukrzycy typu 1 u osób spokrewnionych z chorymi na cukrzycę o podłożu autoimmunologicznym. Co ciekawe, często u takich osób obserwuję ataki paniki. Przeciwciała anty-GAD mogą być wykryte w surowicy pacjenta nawet 10 lat przed wystąpieniem objawów klinicznych. Stanowią marker wczesnego procesu autoimmunizacyjnego uszkodzenia komórek beta trzustki.

 

Cukrzyca typu 1 a Hashimoto – jaka jest zależność?

Cukrzyca typu 1 można powiedzieć, że stanowi analogię do Hashimoto. Obie choroby mają swój początek przy zwiększonym poziomie krążących we krwi przeciwciał; w cukrzycy występują przeciwko beta komórkom wysp Langerhansa trzustki, a przy zapaleniu tarczycy skierowane są m.in. przeciwko peroksydazie tarczycowej (TPO). Podczas rozwoju obu chorób, dochodzi do niszczenia narządów, prowadząc do coraz mniejszej produkcji hormonów w tarczycy czy trzustce; zanik wydzielania insuliny bądź hormonów tarczycy.  Analogicznie w obu przypadkach dochodzi do nacieków limfocytowych w docelowych narządach, białe ciałka gromadzą się w komórkach beta trzustki w cukrzycy i w komórkach tarczycy w Hashimoto. Objawy kliniczne występują z reguły dość późno, gdy nastąpi dość duże uszkodzenie, co wiąże się często z długim okresem bezobjawowym choroby.  Dzięki coraz popularniejszej diagnostyce w Polsce, szerzącej się wiedzy, coraz częściej spotykam się z bardzo szybkim rozpoznaniem chorób.

Osoby chore na Hashimoto czy cukrzycę typu 1, muszą jednak zrozumieć, że nie mają problemu jedynie z danym gruczołem, ale z całym układem immunologicznym, który zaatakował je. Jest to o tyle ważne, że jeśli nie zaczniemy dbać o siebie (odpowiednia dieta, suplementacja, nawyki), to układ odpornościowy, może wymknąć się spod kontroli i zaatakować w innym miejscu.

 

Osoba z Hashimoto jest w sporej grupie ryzyka zachorowalności na cukrzycę, jak i odwrotnie.

To jednak nie znaczy, że dana osoba będzie miała drugą chorobę! Dlatego ważne jest by kontrolować swój stan zdrowia, na każdej płaszczyźnie, by w miarę możliwości szybko wyeliminować czynniki wpływające na pogarszanie się zdrowia.

Coraz częściej spotykam się z tym, że osoby z zapaleniem tarczycy mają upośledzoną tolerancję glukozy (glukoza >140 po 2h od posiłku), albo cierpią na hipoglikemię reaktywną, co może być przedwstępem problemów glikemicznych typu insulinooporność czy cukrzyca typu 1 lub 2, czy LADA. Jednym z najczęstszych czynników współwystępujących w takiej sytuacji jest przewlekły stres.

Myślę, że parametry takie jak glukoza i insulina na czczo oraz hemoglobina glikowana, powinny być choć raz w roku profilaktycznie sprawdzane u każdej osoby, niezależnie chorej czy zdrowej. Zwłaszcza u osób, u których w rodzinie występują już problemy z glikemią, a objawy mogą wskazywać na pogorszenie stanu zdrowia.

 

Jak powinny wyglądać wyniki badań kontrolnych u osób zdrowych, jak i tych mających cukrzycę podczas insulinoterapii?

  • na czczo glukoza do 100 mg/dl- optymalnie do 90 mg/dl
  • insulina na czczo  ok 5 uU/ml (najlepiej poniżej 8)
  • po posiłkach do 140 mg/dl
  • glikemia nie powinna spadać poniżej 60mg/dl

 

Nieuregulowane Hashimoto przy cukrzycy typu 1 często ma wpływ na pogorszenie kontroli metabolicznej cukrzycy.

 

Dodatkowo są obserwowane:

 

  • pogorszenie tolerancji wysiłku fizycznego;
  • narastające uczucie zmęczenia;
  • wole;
  • zaburzenia miesiączkowania o typie częstych i wydłużonych krwawień miesięcznych
  • nietolerancja zimna;
  • przyrost masy ciała;
  • u dzieci – opóźnione dojrzewanie płciowe (rzadziej rzekome przedwczesne dojrzewanie płciowe – zespół van Wyka–Grumbacha).

 

W takich sytuacjach często należy wdrożyć hormonoterapię, która powinna uwzględniać objawy kliniczne i parametry laboratoryjne czynności tarczycy i powinno być tak prowadzone, aby utrzymywać stężenie TSH w dolnej, a fT4 i fT3 w górnej granicy normy. Jest to często pierwszy krok w osiągnięciu balansu hormonalnego. Kolejnymi etapami powinna być odpowiednia podaż mikro i makroelemntów, które często mają wpływ na prawidłową pracę organizmu oraz uspokojenie stanów zapalnych. Celem powyższych działań jest utrzymanie eutyreozy oraz stabilnej glikemii.

Przyczyny cukrzycy w przebiegu Hashimoto

Przyczyny obu chorób są wieloczynnikowe. Mają tu wpływ zarówno geny jak i środowisko. Bardzo często współwystępują problemy z jelitami (np. złe trawienie, wchłanianie, SIBO, IBS, alergie, celiakia), mikroflorą jelitową, niedobory pierwiastków. Dlatego bardzo ważna może się okazać dodatkowa suplementacja. Na co najbardziej należy zwrócić uwagę:

 

  • wit A, C, E – mają działanie antyoksydacyjne. Hamują procesy starzenia komórek; unieszkodliwiają wolne rodniki, tzn. reaktywne formy tlenu, które sprzyjają rozwojowi nowotworów, miażdżycy, procesów zapalnych, chorobom Alzheimera oraz Parkinsona; przeciwdziałają różnym groźnym powikłaniom cukrzycy. Witaminy C, E i β‑karoten skutecznie hamują rozwój miażdżycy, zmniejszają ryzyko rozwoju choroby niedokrwiennej serca i zawału serca, schorzeń zwykle bardzo nasilonych w przebiegu cukrzycy. Niektóre badania sugerują, że witamina E obniża poziom cukru we krwi oraz stymuluje produkcję insuliny. Ponadto witamina E ogranicza rozwój późnych powikłań cukrzycy, m.in. zaćmy, procesów degeneracyjnych plamki oka, neuropatii cukrzycowej.

 

  • cynk, bardzo często osoby z cukrzycą mają jego poziom niższy, zwłaszcza przy nieuregulowanej cukrzycy, gdzie są duże jego straty w moczu, a kompensacja zwiększonego wchłaniania w jelicie nie jest wystarczająca.

Na łamach The American Journal of Clinical Nutrition opublikowano metaanalizę przeprowadzoną przez zespół naukowców z Chin, w której oceniono, że suplementacja cynku może mieć istotny wpływ na regulację glikemii. Wykazano, że przyjmowanie cynku doprowadziło do spadku stężenia glukozy na czczo (-14,15 mg/dl) i spadku glikemii poposiłkowej (-36,85 mg/dl) u osób z cukrzycą typu 2. Zaobserwowano spadek stężenia hemoglobiny glikowanej o -0,55% oraz stężenia CRP o -1,31 mg/l.

 

Jest to jeden z najlepiej przebadanych naukowo suplementów, jeśli chodzi o skuteczność w cukrzycy. Dawki stosowane w badaniach: od 25-30mg cynku pierwiastkowego/ dziennie. Pierwsze informacje odnośnie roli cynku w modulowaniu aktywności insuliny pojawiły się w latach 30 XX w., czyli dekadę po odkryciu hormonu. Badania wykazały, że poziom cynku w trzustce osobników chorujących na cukrzycę jest o 75% niższy, niż u osób zdrowych.

Pierwiastek ten jest niezbędny w metabolizmie glukozy, gdyż bierze udział w syntezie, magazynowaniu oraz wydzielaniu insuliny. Poziom Zn w komórkach β trzustki jest najwyższy w całym organizmie. W komórkach β, insulina magazynowana jest w pęcherzykach wydzielniczych w postaci heksametrów połączonych dwoma jonami cynku. Do tego pierwiastek ten bierze udział w procesie wnikania insuliny do komórek, jak i w translokacji receptora glukozy (GLUT4) do błony komórek wrażliwych na insulinę. Odnotowano, że zmiany poziomu ekspresji transportera cynkowego ZnT8 w komórkach β, znacząco wpływają na wydzielanie insuliny (przy cukrzycy typu 1 najczęściej pojawiają się przeciwciała przeciwko temu transporterowi).

 

  • Witamina D – Uważa się, że jej niedobór może doprowadzić do rozwoju cukrzycy typu 1.

Warto wspomnieć, że wiele badań wykazało korelację pomiędzy niedoborem witaminy D w organizmie a autoimmunizacją tarczycy. Jej suplementacja może zmniejszyć objawy choroby.

 

  • magnez – wspomaga pracę wielu układów i narządów w organizmie, w tym układu sercowo‑naczyniowego, mięśniowego i nerwowego, usprawnia metabolizm węglowodanów i cholesterolu, ogranicza ryzyko rozwoju powikłań ze strony narządu wzroku i nerek.

 

  • omega 3

 

  • Witamina B1, tzw. strażnik glikacji, zapobiega powstawaniu wywołanych przez glikację uszkodzeń komórek nerwowych oraz innych tkanek np. wątroby.

 

Witaminy B1 i B2 wpływają na metabolizm energetyczny węglowodanów i białek.

Wit. B6 bierze udział w wytwarzaniu różnych substancji białkowych, m.in. hormonów oraz hemoglobiny odpowiedzialnej za prawidłowy obraz morfologii krwi. Witamina ta odpowiada również za prawidłową budowę nerwów i właściwe funkcjonowanie układu nerwowego.

 

Dodatkowo można rozważyć:

 

  • Chrom – w wielu małych badaniach wykazano, że suplementacja chromu prowadzi do zmniejszenia nietolerancji glukozy, złagodzenia cukrzycy ciążowej oraz cukrzycy indukowanej kortykosteroidami

 

Kwas α-liponowy jest występującym naturalnie ditiolowym kwasem tłuszczowym o silnych właściwościach przeciwutleniających. Wymiata wolne rodniki, chelatuje jony metali przejściowych i zwiększa stężenia glutationu i witaminy C w cytozolu. Odgrywa kluczową rolę jako kofaktor mitochodrialnych enzymów uczestniczących w gospodarce energetycznej komórki. W wielu badaniach wykazano potencjalne korzyści wynikające ze spożywania LA zarówno w prewencji, jak i leczeniu cukrzycy. Potwierdzono, że LA odgrywa rolę w zapobieganiu niszczeniu komórek β i nasilaniu insulino-wrażliwości.

 

  • Amid niacyny, jako środek zapobiegawczy przed cukrzycą typu 1, są przesłanki, że chroni komórki beta przez agresją ze strony układu odpornościowego

 

 

Dodatkowo warto zadbać o SEN oraz zarządzanie stresem. Choroby autoimmunizacyjne to jest duży silny stres fizjologiczny dla organizmu. Dlatego nie powinniśmy trwać w przewlekłym stresie emocjonalnym, wymaga to jednak nierzadko dodatkowej pomocy specjalisty albo wdrożenia specjalnych praktyk regulujących oddychanie, pomagających zarządzać emocjami, typu medytacja, afirmacja, joga, akupunktura.

 

Jak dbać o równowagę hormonalną?

Dodatkowo na równowagę hormonalną korzystnie będą wpływać:

  • regularne posiłki (min. 3- 4 plus zdrowa przekąska)
  • gęsto-odżywcze nieprzetworzone jedzonko, które ma naturę za matkę, rośnie na drzewie albo ziemi
  • w posiłkach dbać o pełnowartościowe białko
  • bazować na tłuszczach takich jak oliwa z oliwek, awokado, ryby, jaja, omega 3
  • unikać większej ilości węglowodanów prostych, wybierać nieprzetworzone źródła o niskim indeksie glikemicznym,
  • sprawdzać rutynowo glikemię za pomocą glukometru zachowując higienę badania,
  • stosowanie naturalnych mimetyków insuliny: cynamon cejloński, ocet balsamiczny, jagody, berberynę, bądź:
  • Gymnema sylvestre, wyciąg z azjatyckiej rośliny, która w naturalny sposób wspiera prawidłowy metabolizm glukozy. Wykazuje ona ponadto dość niezwykłą zdolność blokowania odczuwania słodkiego smaku pożywienia.

 

U sportowców, może korzystna okazać się odpowiednia strategia węglowodanowa, biorąca pod uwagę timing ich podaży i ilość. Tak samo jak i podawanie odpowiedniej ilości insuliny przed treningiem

Na poprawienie wrażliwości insulinowej: wpływają aktywność fizyczna, sen, regeneracja, ekspozycja na zimno (krioterapia, zimny prysznic, morsowanie), sauna.

 

mgr Karolina Kocięda
mgr Karolina Kocięda
dietetyk kliniczny, specjalista w dziedzinie chorób autoimmunologicznych oraz psychodietetyki. Autorka bloga www.karolinakocieda.pl oraz licznych artykułów dla portali sportowych oraz czasopism specjalistycznych o zdrowym odżywianiu